ویژگی های نگاه اسمایی به عالم- جلسه1

• مقدمه:

بهترین نگاه به عالم، نگاه وجودی و نگاه اسماعی به عالم است. برای آنکه دلیل بهترین بودن این نگاه روشن شود، لازم است ویژگی‌های آن تبیین گردد.

•  جایگاه‌گذاری و معناداری:

نگاه اسماعی، نگریستن به اشیا با اسماء الهی و تحلیل آن‌ها بر اساس صفات الهی است. این نگاه، در واقع جایگاه همه اشیای عالم را مشخص می‌کند، رتبه و موقعیت وجودی آن‌ها را تعیین می‌نماید و جغرافیای وجودی اشیا را روشن می‌سازد. بنابراین، یکی از ویژگی‌های نگاه اسماعی، جایگاه‌سازی و موقعیت‌گذاری وجودی اشیاست.

ویژگی دوم این است که نگاه اسماعی به اشیا معنا می‌بخشد. این نگاه اشیا را از حالت پوچی خارج می‌کند و معنای حقیقی آن‌ها را آشکار می‌سازد. به تعبیر دیگر، مخلوقات و مظاهر را معنا‌دار می‌کند. هنگامی که گفته می‌شود چیزی مظهر اسم الهی است، همین معنا‌بخشی در آن دیده می‌شود.

•  تعیین ابعاد و قوت وجودی:

ویژگی سوم این است که در نگاه اسماعی، همه ابعاد یک شیء با اسماء الهی طبیعی و وجودی می‌شوند. افعال، ویژگی‌ها، صفات، ذات، میان، قوا، ادراکات و حالات هر شیء، همگی در نسبت با اسماء الهی فهمیده می‌شوند. بنابراین، نگاه اسماعی به هر شیء قوت وجودی و استحکام وجودی می‌دهد و آن را به اسماء الهی متصل می‌کند.

•  وسعت‌بخشی و ساختارسازی:

ویژگی بعدی، وسعت‌بخشی و ظرفیت‌بخشی است. با نگاه اسماعی، هر اسم نوعی وسعت وجودی و ظرفیت وجودی به اشیا می‌دهد. هر اسم، قوتی خاص در وجود اشیا ایجاد می‌کند و این حقیقت تنها با نگاه اسماعی فهمیده می‌شود. این ویژگی‌ها در واقع قاعده‌هایی برای فهم اسرار الهی هستند.

ویژگی دیگر، ساختارسازی است. با نگاه اسماعی، ساختار اشیا و تار و پود آن‌ها روشن می‌شود. ساختارهای اشیا از اسماء الهی فهمیده می‌شوند و هر شیء، ساختار وجودی ویژه‌ای دارد که تجلی اسماء الهی است. این ساختارها در غیر نگاه اسماعی آشکار نمی‌شوند.

•  قلمرو وجودی و جنبه‌های وجودی:

ویژگی دیگر نگاه اسماعی، قلمروسازی است. هر شیء با اسماء الهی، قلمرو وجودی پیدا می‌کند و تعین و تشخص خاص می‌یابد. این قلمرو می‌تواند در ساحت جسمی، روحی، میان، ادراکات و ملکات بررسی شود.

از ویژگی‌های دیگر این نگاه آن است که نگاه اسماعی فقط ناظر به جنبه‌های وجودی اشیاست. در این نگاه، شیئیت شیء، حقیقت شیء، ذات شیء و روح شیء دیده می‌شود. در نگاه اسماعی، جنبه‌های وجودی اشیا قابل رؤیت می‌شوند، در حالی که در غیر این نگاه، آن جنبه‌ها دیده نمی‌شوند.

•  تعیّن و هویت ظهوری و بطونی:

ویژگی هشتم این است که اسماء الهی به اشیا تعین می‌دهند. هر شیء، هر مرتبه، هر عضو، هر قوه، هر ادراک، هر میل و هر فعل، تعین اسمی از اسماء الهی است. پس تعین‌بخشی به اشیا، کار نگاه اسماعی است.

ویژگی نهم این است که همه اسماء الهی، هویت ظهوری و بطونی دارند. هر اسمی هم جنبه ظهور دارد و هم جنبه بطون. مثال‌هایی مانند «علیم»، «ظاهر»، «باطن» و «قدرت» در اینجا مطرح می‌شود. بر همین اساس، هر شیء نیز هم هویت ظهوری دارد و هم هویت بطونی؛ یعنی همواره بخشی از آن در مرتبه ظهور است و بخشی در مرتبه بطون. چون اسماء دم‌به‌دم تجلی دارند، اشیا نیز در تردد میان ظهور و بطون‌اند.

•  نو شدن پیوسته عالم:

ویژگی دهم این است که در نگاه اسماعی، عالم دم‌به‌دم نو و جدید است. عالم کهنه و فرسوده نمی‌شود، زیرا هر لحظه خلق جدید در کار است. اسماء الهی پیوسته تجلی می‌کنند؛ علیم، ظاهر، باطن، جلال و جمال دم‌به‌دم ظهور دارند. در نتیجه، ما با عالمی تازه و نو روبه‌رو هستیم و فرسودگی حقیقی در آن راه ندارد.

•  در نهایت:

اگر انسان این‌گونه به عالم نگاه کند، هیچ شیئی را کهنه و فرسوده نمی‌بیند. هر شیء را نو و جدید می‌بیند و آن را دم الهی و جلوه‌ای از حق می‌داند.