- مقدمه:
معصومین (ع) ظهور و مظاهر اسم «ولیّ» الهی هستند و به اذن خداوند، قدرت دخل و تصرف در نظام خلقت دارند. اینکه در امور مختلف تصرف نکنند و کمتر از معجزه استفاده کنند، دلایلی دارد. بنابراین موضوع بحث این است که چرا معصومین غالباً از ولایت تکوینی و تصرف در مخلوقات صرفنظر میکنند و دلایل این امر چیست.
۲. مظهر اسم «ولیّ» بودن و قدرت وجودی:
پیش از بیان دلایل، چند مطلب ضروری است. نخست اینکه معصومین علیهمالسلام مظاهر اسم «ولیّ» الهیاند و خداوند از طریق این اسم، اذن تصرف در نظام خلقت را به آنان میدهد. کسی که مظهر اسم «ولیّ» است، قدرت وجودی دارد که به اذنالله در عالم هستی تصرف کند؛ در اجسام و نفوس تصرف نماید و بر آنها احاطه و قهر معنوی پیدا کند. کسانی که در عالم خلقت تصرف میکنند، مظاهر جلالی حضرت حق و در واقع مظهر اسماء جلالی حق هستند. به همین سبب میتوانند در عالم هستی تصرف کنند. خداوند این قدرت وجودی را به آنان داده است تا در نفوس و اجسام تصرف نمایند.
۳. دلیل نخست: خواست و تقدیر خداوند:
چه عواملی باعث میشود دایره تصرف معصومین محدود باشد؟ نخستین دلیل این است که گاهی خواست خداوند بر این نیست که آنان در نظام خلقت تصرف کنند. خداوند نمیخواست امام حسین علیهالسلام از معجزات استفاده کند. برای تصرف، اذن حق لازم است و تقدیر خداوند بر این بود که امام حسین علیهالسلام در کربلا از معجزه، کرامت و ولایت تکوینی استفاده نکند.
۴. دلیل دوم: ادب معالله و عبودیت:
نکته دوم، ادب معالله است. عبودیت آنان اجازه نمیدهد که در عالم تصرف کنند. معصومین تا جایی که امکان دارد، در امور عادی تصرف نمیکنند. ادب اقتضا میکند که بدانیم حق تعالی در عالم تصرف کرده است؛ بنابراین تصرف معصومین میتواند با مقام عبودیت منافات داشته باشد. عبد نباید در مقام ربوبیت ظاهر شود.افزون بر این، خداوند در برابر اعمال نیک اهل بهشت، حقایقی را به آنان عطا میکند. اگر این عطایا در برزخ باشد، به صورت تمثلات به آنان داده میشود که نمونهای از ولایت تکوینی حق است. اگر در قیامت باشد، معارف و حکمتها به آنان القا میشود و حقایق عقلی همراه با لذتهای عقلانی بر آنان تنزل پیدا میکند.
۵. دلیل سوم: تقاضای مردم و اثبات حقانیت دین:
دلیل سوم این است که مردم باید از معصومین تقاضا کنند. درخواست کرامت و اعجاز از سوی مردم، تنها در صورتی موجه است که برای اثبات اصل حقانیت دین باشد. در چنین شرایطی، معصومین از کرامت و اعجاز استفاده میکنند. اما اگر درخواست مردم برای سرگرمی، لهو و لعب یا دستیابی به مقام دنیوی باشد، معصوم از قدرت اعجاز و کرامت خود استفاده نخواهد کرد. حتی اگر معصوم مأذون به تصرف باشد، در هر امری تصرف نمیکند. تصرف او تنها برای اثبات حقانیت دین است؛ نه برای سرگرمی و تفریح، نه برای خودنمایی، نه برای رسیدن به مقام دنیوی و نه برای اظهار منیت. این انگیزهها در معصوم وجود ندارد.
۶. دلیل چهارم: حفظ سنت الهی و نظام عالم:
دلیل چهارم اینکه معصوم در امور تکوینی دخل و تصرف نمیکند، این است که در صورت استفاده دائمی از امور خارقالعاده، نظام عالم به هم میریزد. سنت الهی بر این است که معصومین مانند دیگر انسانها، زندگی خود را بر اساس شیوه عادی و با استفاده از علل و اسباب مادی اداره کنند. اگر بخواهند از مکانی به مکان دیگر منتقل شوند، از طیالارض استفاده نکنند. اگر بیمار شدند، خود را با اعجاز شفا ندهند، بلکه با دارو و درمان معمول معالجه کنند. اگر گرسنهاند، با خوردن غذا سیر شوند. پس سنت الهی این است که مسیر عادی در تکوین حفظ شود، امور معنوی جایگزین علل مادی نشود و هر چیزی از مسیر و مجرای خودش انجام گیرد. بنابراین حتی موجوداتی مانند جنیان که قدرتهای غیبی دارند نیز مجاز نیستند هر زمان که خواستند، قدرتهای معنوی و ولایتهای غیبی خود را ظاهر کنند.
۷. اذن، اختیار و ادب عبودیت:
در نتیجه، برای اینکه معصومین اعجاز خود را اظهار نکنند، دلایلی وجود دارد. برخی تصرفات نیازمند اذن تازه است. در برخی موارد، معصوم اذن دارد اما اختیار دارد که از آن استفاده کند یا نکند. گاهی نیز باید برای تصرف، اذن جداگانه دریافت کند. در مواردی که اثبات شریعت و حقانیت دین مطرح است، اگر مردم درخواست اعجاز و کرامت کنند، معصوم اعجاز و کرامت نشان میدهد. اما در حالت عادی، معصوم حق ندارد امور معیشتی و کارهای روزمره خود را از مسیر کرامات و معجزات انجام دهد. ادب عبودیت اقتضا میکند که معصوم به سراغ ربوبیت نرود. تا زمانی که درخواستی از او نشده است، کرامت و اعجازی نشان نمیدهد. این، شیوه و روش معصومین در ارتباط با مسائل معنوی و امور خارقالعاده است.
