- پوشش بدنی متناسب با شرایط سرما و گرما:
نخستین ویژگی نظام احسن در بعد اجسام و ابدان، تعبیه پوشش بدنی مناسب در برابر تغییرات سرما و گرما است. هر نوع بدنی، اعم از گیاهی، حیوانی یا انسانی، نیازمند پوششی است که ضخامت و جنس پوست آن متناسب با شرایط دمایی محیط باشد. این پوشش به گونهای طراحی و تعبیه شده است که مانع از نفوذ سرما، هوا و گرمای نامناسب به درون بدن میشود. نظام احسن نظامی است که برای تمامی اجسام و ابدان در سراسر طبیعت، چنین پوشش حفاظتی و کارآمدی را فراهم آورده است.
- تناسب چهره و تجلی جمال و زیبایی آفرینش:
دومین ویژگی این است که چهره هر مخلوقی، افزون بر تناسب کامل با نوع خاص خود، جلوهگر زیبایی آفرینش، زیبایی خلقت و جمال حق تعالی است؛ به این معنا که هر نوعی از موجودات، زیبایی ویژه خود را داراست. در نظام احسن، به هر پدیدهای چهره و جمالی خاص بخشیده شده است؛ جمادات، نباتات، حیوانات و انسانها هر یک از چهرهای متناسب با نوع وجودی خویش بهرهمند هستند و ایجاد این تناسب چهره، یکی از بارزترین جلوههای نظام احسن به شمار میآید.
- تعادل میان جلال و جمال در سیمای موجودات:
سومین ویژگی، عدم غلبه خوف و وحشت در چهره مخلوقات و برقراری اعتدال میان جلال و جمال در سیما است. صورت موجودات نباید به گونهای ترسناک باشد که امکان برقراری ارتباط با سایر پدیدهها را از بین ببرد و جذابیت را زایل سازد. برای نمونه، در گربهسانان و درندگان با وجود برخورداری از هیبت، شکوه، جلال و خوف، عنصر جمال و زیبایی نیز در چهره مشهود است و خوف بر سیمای آنها غلبه ندارد. وجود این اعتدال میان جلال و جمال سبب پدید آمدن جذابیت و فراهم شدن بستر ارتباط با دیگران میشود؛ چرا که اگر خوف بر چهره غلبه مییافت، حتی موجودات همنوع مانند پلنگها، شیرها و پرندگان نیز از یکدیگر گریزان میشدند. هرچند ممکن است در هنگام شکار، جلال حیوان در یک لحظه غلبه پیدا کند، اما در حالت کلی این تعادلِ ارتباطبخش همواره برقرار است.
- امکان ارتباط و تعامل با سایر انواع و عالم ماده:
چهارمین ویژگی نظام احسن در آفرینش ابدان، فراهم بودن امکان ارتباط با سایر انواع و تعامل گسترده با عالم ماده است. در این نظام، حیوانات برای تغذیه و بقا باید بتوانند با گیاهان، جمادات و انسانها پیوند برقرار کنند؛ گیاهان باید امکان اتصال با خاک را جهت رشد و نمو داشته باشند؛ و انسان نیز بتواند با سایر مخلوقات ارتباط بدنی برقرار سازد. این تعامل پیوسته از ضروریات آفرینش است و نظام احسن ساختار ابدان را به گونهای رقم زده که امکان این ارتباطات دوسویه و چندسویه به طور کامل مهیا باشد.
- برخورداری بدن از ساختار واحد، یکپارچه و منظم:
پنجمین ویژگی، وجود یک نظام واحد، یکپارچه و کاملاً منظم در ساختار بدن است. فیض الهی از سوی حق تعالی تنها بر بستری از یک نظام منسجم به بدن افاضه میشود. در واقع، بدن باید دارای ساختاری منظم باشد تا قابلیت دریافت فیض از عالم هستی را پیدا کند؛ چرا که در صورت فقدان این نظم، فیض الهی به آن اعطا نشده و حیات و بقای موجود دستخوش اختلال میگردد. از این رو، نظاممند بودن و یکپارچگی کالبد، از ارکان و مصادیق برجسته نظام احسن است.
- استحکام و ایستایی متناسب با نوع کالبد:
ششمین ویژگی، استحکام و مقاومت ابدان متناسب با ساختار هر نوع جهت دوام و ماندگاری است. استحکام ظاهری بدن انسان و حیوانات از طریق استخوانهای قوی تأمین شده است و گیاهان نیز به شیوه خاص خود از استحکام متناسب برخوردار هستند. بدین ترتیب، در نظام احسن هر بدنی واجد استحکامی منطبق با نوع خود است تا دوام لازم را برای استمرار حیات داشته باشد.
- پایداری، دوام و عدم سرعت در زوال:
هفتمین ویژگی، عدم سرعت زوال و برخورداری از پایداری، دوام و طول عمر متناسب است. کالبد مخلوقات علاوه بر استحکام ظاهری، به سبب ترکیب درونی و سازوکار جذب مواد غذایی، توسط پروردگار به گونهای سامان یافته است که به سرعت دچار فرسودگی، زوال و نابودی نشود و از عمر و پایداری مناسب با جایگاه وجودی خود بهرهمند گردد.
- پیوند میان بدن و نفس جهت امکان تدبیر:
هشتمین ویژگی نظام احسن در بعد ابدان، اتصال و تعلق عمیق بدن به نفس خود است تا امکان تدبیر و مدیریت کالبد فراهم آید. تمامی نفوس انسانی، حیوانی، گیاهی و جمادی دارای مرتبهای از نفس و جان هستند. در نظام احسن، پیوندی استوار میان بدن و نفس برقرار شده است تا به واسطه این تعلق، تمامی ابعاد کالبد تحت تدبیر، فرمان و اداره مستقیم نفس قرار گیرند.
- برخورداری از استعدادهای مادی متناسب با نوع:
نهمین ویژگی، تعبیه ظرفیتها و استعدادهای مادی مناسب با هر موجود است. بدن انسان، حیوانات، گیاهان و جمادات هر یک حامل مجموعهای از استعدادهای مادیِ منطبق با ساختار نوعی خود هستند و تمامی افعال، حرکات و دگرگونیهای هر موجود بر پایه همین استعدادهای درونی شکل میپذیرد و هدایت میشود.
- کارآمدی بدن در کسب روزی، تغذیه و معیشت:
دهمین ویژگی، تناسب کامل ساختار بدنی هر موجود برای کسب غذا، امرار معیشت، صید و شکار است. در این ساختار حکیمانه، کالبد درندگان به ابزار لازم برای صید و شکار مجهز شده و فیزیک بدن پرندگان به گونهای شکل یافته که در به دست آوردن و مصرف غذا با مشکلی روبهرو نشوند. به طور کلی، بدن هر موجودی از کارآمدی لازم برای کسب رزق و برطرف کردن نیازهای زیستی برخوردار است.
- پیوستگی وجودی هر مخلوق با کل نظام آفرینش:
دیگر ویژگی اساسی نظام احسن این است که برای تضمین حیات هر موجود، سراسر عالم با آن مرتبط شده است. کالبد هر مخلوقی از طریق نفس خود، با تمامیت جهان هستی اتصال دارد؛ به این معنا که ارتباط هر پدیده صرفاً محدود به یک موجود دیگر نیست، بلکه هر جزء با کل نظام خلقت پیوند دارد تا موجودیت آن محفوظ بماند. بر این اساس، تمامی آفریدههای عالم هستی، اعم از مادیات و مجردات، در شبکهای از اتصال و هماهنگی به سر میبرند و هر فرد از پیکره کلی جهان جداییناپذیر است.
