- ویژگیهای کلی هر طبع:
هر طبعی یک خلقی دارد، یک روحیات اخلاقی دارد؛ و هر طبعی یک سری ویژگیهای بدنی خاصی از جهت ساختار و بافت بدن دارد؛ همچنین هر طبعی نفسی را جذب میکند و هر طبعی یک سری استعداد خاص دارد. متناسب با نوع طبعها، استعدادها متفاوت میشود و متناسب با نوع طبعها، جذب نفسها متفاوت میشود.
نفوسی که صفراوی و دموی هستند، نفوس جلالی را جذب میکنند؛ یعنی طبیعت و مزاج آنها گرمتر است و اینها نفوس جلالی را جذب میکنند و روح جلالی جذب این نفوس میشود. بدنهایی که طبع سرد و خشک دارند (سوداییاند) یا سرد و تر دارند (بلغمیاند)، ارواح جمالی را جذب میکنند.
پس هر طبعی نفسی را جذب میکند، هر طبعی خلقی دارد، ارواح جلالی خلقیاتشان با ارواح جمالی متفاوت است، هر طبعی ویژگیهای بدنی دارد و هر طبع ذائقه غذایی خاصی دارد. پس طبع و خلق با هم متناسب هستند و خلق و خو با هم تناسب دارند.
- اهمیت مزاجشناسی:
مزاجشناسی برای شناخت سبک زندگی و برای شناخت نوع تغذیه مهم است. ما به اندازه اعتدال مزاجی که داریم، خلقیات نیکو داریم. هر طبعی خلقی را پدید میآورد و طبع معتدل، خلق نیکو را پدید میآورد؛ در واقع متناسب با نوع طبع، خلق معنا پیدا میکند. استاد سلوک متناسب با نوع طبعی که انسان دارد، ذکر به انسان میدهد؛ چون هر نوع طبعی خلقی را به وجود میآورد و ذکر هم متن خلقی است که انسان دارد. نوع مکاشفات و نوع ادراکات نیز متناسب با طبیعتها و طبعها یکسان نیست و متفاوت است.
- ویژگیهای طبع معتدل:
۱. خلق نیکو:
اولین ویژگی طبع معتدل، خلق نیکو است. کاملترین روح، کاملترین مزاج و طبع را دارد و کاملترین مزاج، مزاج معتدل است؛ یعنی معتدلترین مزاج، کاملترین روح است و کاملترین خلق را دارد.
۲. جامعیت جلال و جمال الهی:
طبع معتدل میتواند جامعیت جلال و جمال الهی را داشته باشد. معصومین همه اعتدال طبع و مزاج دارند و به همین جهت جامع جلال و جمال الهی هستند. روح آنها نهتنها معتدل است، بلکه عدل مزاجها را دارد و به همین جهت روح جامعه دارند؛ پس اعتدال بین جلال و جمال دارند و «أشدّ علی الکفار و رحماء بینهم» بر همین اساس است که جلال و جمال را با هم دارند.
۳. کاملترین دریافتهای غیبی:
معتدلترین مزاج، کاملترین روح را دارد؛ کاملترین ارواح، کاملترین دریافتهای غیبی و کاملترین دریافتهای معنوی را دارند. انسانهایی که مزاج معتدل دارند، کاملترین دریافتهای غیبی و کاملترین شکارهای شهودی را دارند. به اندازه اعتدال مزاج، دریافتهای شهودی معنادار است.
۴. جذب انواع روحها بر اساس طبع:
انسانهایی که طبع ناری دارند، روح ناری را جذب میکنند.
انسانهایی که طبع نوری دارند، روح نوری را جذب میکنند.
انسانهایی که طبع خاکی دارند، روحی که جذب میکنند نازکترین روح است.
کسانی که طبع حیوانی دارند، روح حیوانی را جذب میکنند و آنها که طبع ملکی دارند، روح ملکی را جذب میکنند.
پس باید با طبع و مزاج شناخت پیدا کرد و تأثیرات آنها را یافت.
۵. یکنواختی و فصاحت سخن:
طبع معتدل سخن یکنواخت دارد و نوسان صوتی ندارد؛ سخن صاحب طبع معتدل یکنواخت است. فصاحت و بلاغت مال طبع معتدل است و نیکو سخن گفتن و سخن نیکو گفتن از آنِ طبع معتدل است.
۶. پرهیز از افراط و تفریط:
طبع معتدل از ابتدای اعتدالش بهترین نفس را جذب میکند. طبع معتدل افراط و تفریط در غذا خوردن ندارد، در خوابیدن ندارد و در سخن گفتن ندارد؛ هر چیزی را نمیگوید، هر چیزی را نمیخورد، هر بیاندازهای نمیخوابد. پس اعتدال در همه چیز دارد.
۷. دریافت معارف توحیدی و سلامتی:
طبع معتدل سنگینترین معارف توحیدی را دریافت میکند و میفهمد. طبع معتدل سلامتی بدنی دارد، اخلاق نیکو دارد و خلق حسن دارد؛ «إنّک علی خلق عظیم» مال طبع معتدل است. البته طبع معتدل اعتدالِ مراتب و درجات دارد و کاملترینشان از آنِ معصومین است.
۸. میل به غذاهای طبیعی:
کسی که طبع معتدل دارد، میل به غذاهای طبیعی دارد و میل به غذاهای غیرطبیعی در طبع معتدل نیست.
۹. عمق سخن و حکمت:
صاحب طبع معتدل هم سخنان نیکو دارد و هم نیکو سخن میگوید؛ یعنی فصاحت و بلاغت دارد و سخنانش عمیق است. صاحب طبع معتدل حکمت میگوید.
۱۰. بهترین جذبهای بدنی و تدبیر بدن:
عالیترین جذبهای بدنی مربوط به طبع معتدل است؛ یعنی غذایی که میخورد، به بهترین شکل جذب بدنش میشود و عالیترین جذبهای معنوی را داراست. کسی که طبع معتدل دارد، تدبیر بدنش را میداند؛ بهترین نحوه تدبیر بدن مربوط به صاحب طبع معتدل است که این نکته بسیار مهمی است.
۱۱. خط و سیمای نیکو و استعداد اجتماعی:
صاحب طبع معتدل خط نیکو دارد، سخن نیکو دارد، سیمای زیبا دارد و استعداد اجتماعی دارد:
حضرت یوسف علیهالسلام زیباترین چهره را داشت، طبع نیکو.
حضرت رسول صلواتاللهعلیه ملیحترین خلق را داشت، طبع معتدل.
حضرت علیاکبر علیهالسلام چه شباهتی داشت به حضرت رسول، طبع معتدل.
۱۲. تدبیر تکوینی، وسعت وجودی و آرزوهای بلند:
طبع معتدل تدبیر اجتماعی دارد؛ یعنی در تدبیر بدنش بهترین تدبیر را دارد و در تدبیر تکوینی بدنش اعتدال است. طبع معتدل استعدادهای اجتماعی دارد، توان برقرار کردن ارتباط با همه سطوح معرفتی و ایمانی را دارد، وسعت وجودی دارد و آرزوهای بلند دارد. طبع معتدل جاذبه خلقی دارد.
