- مقدمه:
اسماءالله در عالم دارای تجلی و ظهور هستند و هر یک از اسماء الهی، نوعی تأثیر وجودی، ایجادی و تکوینی بر اجسام و ارواح دارند. این تأثیرات وجودی هنگامی آشکار میشوند که حق تعالی تجلی کند؛ یعنی هرگاه تجلی الهی واقع شود، آثار آن اسم بهصورت روشن در عالم و در موجودات ظاهر میگردد.
- خواندن اسماء الهی و هدف از آن:
انسان با خواندن اسماء الهی در پی دستیابی به تجلیات الهی است. خداوند از انسان خواسته است که او را با اسماء حسنی بخواند. بنابراین، خواندن خداوند بر اساس آیات قرآن، از طریق اسماء الهی صورت میگیرد. در این میان، خواندن و پرستش دو موضوع جداگانهاند؛ پرستش یک امر است و خواندن خداوند امر دیگری. خداوند دعوت کرده است که او را بخوانند تا اجابت کند و در آیه دیگری نیز روش این خواندن را بیان کرده است؛ به این معنا که خداوند باید بهوسیله اسماء حسنی خوانده شود.
- حقیقت خواندن اسماءالله:
خواندن اسماءالله تنها به معنای روخوانی یا تکرار لفظی آنها نیست. مقصود آن است که الفاظ اسماء با توجه و توحّد خوانده شوند. انسان باید همزمان به لفظ اسم، معنای آن و ذات الهیای که در متن هر اسم حضور و جریان دارد توجه کند. هدف از این خواندن، دستیابی به تأثیر معنوی و ایجادی اسماء الهی است. خداوند از انسان خواسته است اسماء او را بخواند و قرآن نیز اصل این خواندن و شیوه آن را بیان کرده است.
- اقسام اسماء الهی:
اسماء الهی دارای اقسام ذاتی، وصفی و فعلی هستند و این اقسام از نظر وجودی دارای مراتب متفاوتاند. اسماء ذاتی در مرتبهای بالاتر از اسماء وصفی قرار دارند و اسماء وصفی نیز بر اسماء فعلی برتری دارند. در قوس نزول، برای ساختارسازی عالم، ابتدا اسماء ذاتی، سپس اسماء وصفی و پس از آن اسماء فعلی تجلی میکنند. اما در قوس صعود، هنگامی که انسان و دیگر موجودات میخواهند مظهر اسماء الهی شوند، ابتدا با اسماء فعلی، سپس با اسماء وصفی و در نهایت با اسماء ذاتی ارتباط پیدا میکنند.
- تفاوت مرتبه و شدت تأثیر اسماء:
تأثیر اسماء الهی از دو جهت متفاوت است. نخست آنکه نوع تأثیر هر گروه با گروه دیگر تفاوت دارد؛ اسماء ذاتی تأثیر خاص خود را دارند، اسماء وصفی تأثیر دیگری دارند و اسماء فعلی نیز آثار متفاوتی ایجاد میکنند. دوم آنکه میزان و شدت تأثیر آنها یکسان نیست. بهطور کلی، شدت تأثیر اسماء ذاتی از اسماء وصفی بیشتر است و شدت تأثیر اسماء وصفی نیز از اسماء فعلی بیشتر خواهد بود. حتی در میان اسماء ذاتی یا فعلی نیز همه اسماء از نظر نوع و شدت تأثیر یکسان نیستند.
- وابستگی تجلی اسماء به ظرفیت مخاطب:
تأثیرات اسماءالله علاوه بر نوع اسم، به ظرفیت مخاطب نیز وابسته است. شکل و ظرفیت افراد متفاوت است و به همین دلیل، تجلیات و تأثیرات اسماء در آنان یکسان نخواهد بود. اگر هزار نفر از خداوند یک درخواست واحد داشته باشند، ممکن است هزار گونه تجلی علمی متفاوت در آنان ظاهر شود. در مورد درخواست قدرت نیز همین تفاوت وجود دارد؛ زیرا تجلی خداوند متناسب با ظرفیت و ویژگی هر مخاطب صورت میگیرد.
- روش ارتباط با اسماء و تکرار آنها:
خواندن اسماءالله باید با تکرار الفاظ، توجه اسمایی، توحّد روحی، استمرار و تکرار همراه باشد. انسان باید به خود لفظ، معنای اسم و ذاتی که در آن اسم حضور دارد توجه کند. این توجه باید با توحّد روح همراه باشد و تکرار نیز نباید محدود به یک یا دو بار شود، بلکه باید استمرار داشته باشد. این مراحل، روش ارتباط با اسماء و شیوه دعوت و خواندن اسماء الهی را تشکیل میدهد. هدف از تکرار اسماء، ظهور آثار وجودی آنهاست.
- سیر قوس نزول و قوس صعود:
در قوس صعود، انسان باید از مظهریت اسماء نازل آغاز کند و به اسماء عالی برسد تا در نهایت روح او مظهر اسماء ذاتی و کلی الهی شود. در مقابل، در قوس نزول، ساختار عالم ابتدا با اسماء ذاتی شکل میگیرد، سپس اسماء وصفی و پس از آن اسماء فعلی در ساختار عالم ظهور مییابند. زیرساختهای عالم بهوسیله اسماء ذاتی شکل میگیرد و اسماء وصفی و فعلی به ترتیب، ویژگیها و صورتهای آن را کامل میکنند.
- قلمرو تأثیر اسماء در وجود انسان:
حیطه و قلمرو تأثیر وجودی اسماء الهی در انسان شامل امیال، ادراکات، ملکات روحی، حالات قلبی و ملکات روحانی است. اسماء الهی تنها یک ساحت از وجود انسان را پوشش نمیدهند، بلکه تمام ساحتهای وجودی او را دربرمیگیرند. با این حال، شناخت جامع و گسترده ابعاد اسماء الهی و احاطه بر علم الاسماء، از شئون امام معصوم دانسته میشود و انسان عادی احاطه کامل بر اسماءالله ندارد.
- نقش طلب، خلقوخو و ملکات روحی در تجلی اسماء:
خداوند متناسب با نوع طلب و تقاضای انسان بر او تجلی میکند. افزون بر این، خلقوخو و ملکات روحی فرد نیز در نوع و شدت تجلی مؤثر است. افراد ممکن است اهل عفو و گذشت، بخشندگی، معرفت، ایمان، یقین، احسان یا حسن خلق باشند. هر یک از این ویژگیها زمینه ظهور اسمی خاص از اسماء الهی را فراهم میکند. بنابراین، تفاوت در خلقوخو، ظرفیت و نیت موجب تفاوت در تجلیات اسماء میشود. تشخیص اینکه هر خُلق و ویژگی اخلاقی سبب نزول کدام اسم الهی میشود، از شئون امام معصوم است.
- چگونگی تجلی هر اسم و بسترهای آن:
همچنین تعیین اینکه هر اسم در چه سطحی، با چه ابعاد و زوایایی، و در چه شکلها، بسترها و قالبهایی تجلی میکند، از شئون امام معصوم و در محدوده علم وجودی آنان است. برای نمونه، چگونگی تجلی اسم غفور یا اسم ستار، قالبها و بسترهای ظهور آنها و زوایای مختلف هر یک، اموری هستند که شناخت کاملشان در حیطه علم امام معصوم قرار دارد.
- سرایت تجلی از قلب و روح به سایر شئون انسان:
هر اسمی که بر ارواح تجلی میکند، ابتدا به اصل روح و قلب میرسد و سپس به شئون زیرمجموعه آن سرایت میکند. پس از قلب و روح، عقل، خیال، حواس، امیال، ملکات و حالات نیز تحت پوشش آن تجلی قرار میگیرند. در نتیجه، تجلی اسماء در انسان از مرکز وجودی او آغاز میشود و سپس دیگر شئون وجودی او را دربرمیگیرد.
- تفاوت تجلی اسماء در موجودات مختلف:
تجلیات اسماءالله بر انواع موجودات نیز یکسان نیست. تجلی اسماء بر جماد با تجلی آنها بر نبات تفاوت دارد و تجلی بر نبات نیز با تجلی بر حیوان یا انسان متفاوت است. اسمائی که بر جماد غلبه دارند، الزاماً همان اسمائی نیستند که بر گیاه، حیوان یا انسان غلبه دارند. افزون بر تفاوت انواع، افراد هر نوع نیز با یکدیگر متفاوتاند. در میان حیوانات، سگها، گربهها، آهوها، گوزنها، برهها، پرندگان، درندگان، دوزیستان و پستانداران ویژگیهای متفاوتی دارند و این تفاوتها موجب تفاوت در تجلیات اسماء میشود. بنابراین، تفاوت نوع، صنف، رسته و فرد، همگی در شکلگیری تجلیات الهی مؤثرند.
- تفاوتهای وجودی انسانها و گستره عالم:
در مورد انسان نیز تفاوت ساختارهای وجودی و ویژگیهای افراد موجب تفاوت در تجلی اسماءالله میشود. عالم، با وجود برخورداری از بینهایت تفاوت و ساختار، دارای بینهایت شباهت نیز هست و در مجموع، مجموعهای از تفاوتها و شباهتهای بیشمار را تشکیل میدهد.
