مظهریت جلال و جمال در اسماء الهی و موجودات

• نسبت جلال و جمال در اسماء و مخلوقات:

بحث کوتاهی درباره‌ی مظهریت جلال و جمال در اسماء الهی و مخلوقات مطرح است. در میان اسماء الهی، برخی اسماء جلالی و برخی جمالی هستند. در عالم مخلوقات نیز همه‌ی اسماء الهی به نحوی تجلی می‌کنند. از این رو، هر موجودی می‌تواند از یک جهت مظهر جلال الهی و از جهتی دیگر مظهر جمال الهی باشد. بنابراین، جلال و جمال در اشیا همراه یکدیگرند و از هم جدا نیستند.

• نمونه‌های طبیعی از هم‌نشینی جلال و جمال:

برای مثال، زیبایی یک گل، نشانه‌ای از جمال است؛ اما خارِ کنار گل، جلوه‌ای از جلال الهی را نشان می‌دهد. همچنین دندان‌های حیوان درنده، از حیث سفیدی و زیبایی، مظهر جمال‌اند؛ ولی از جهت بریدن و دریدن، مظهر جلال‌اند. پنجه‌های حیوانات وحشی نیز با آنکه در ظاهر زیبا هستند، از نظر کارکردشان که دریدن و پاره‌کردن است، جنبه‌ی جلالی دارند.

در عالم طبیعت نیز همین معنا دیده می‌شود. آب و نمک از یک سو مظهر جمال‌اند؛ زیرا مفیدند، برکت دارند و تشنگی را برطرف می‌کنند. از سوی دیگر، از جهت طهارت‌بخشی و ضدعفونی‌کردن، جنبه‌ی جلالی دارند. پس یک شیء ممکن است از یک جهت مظهر جمال و از جهت دیگر مظهر جلال باشد.

• ظهور اسم جامع الهی در مراتب مادی و مجرد:

بر این اساس، اسم جامع الهی می‌تواند در اشیای مادی نیز ظهور داشته باشد؛ یعنی مظهریت اسم جامع منحصر به مجردات نیست، بلکه مادیات نیز می‌توانند مظهر آن باشند. هر اسمی می‌تواند هم مظاهر مادی داشته باشد و هم مظاهر مجرد. زیرا هر حقیقتی که در مراتب نازل وجود دارد، در مراتب عالی نیز هست؛ اما هر حقیقتی که در مرتبه‌ی عالی است، لزوماً در مرتبه‌ی پایین‌تر مظهر مادی ندارد.

• زوال و تغییر در طبیعت:

فناپذیری، زوال، تغییر و تبدیل در عالم طبیعت، به غلبه‌ی اسماء جلالی بازمی‌گردد. قهر اسماء جلالی سبب زوال ماده و دگرگونی آن می‌شود. در مقابل، تعالی و حرکت از ماده به سوی مجرد به اسم جمال الهی مربوط است. بنابراین، هر شیء از یک جهت مظهر جمال و از جهتی دیگر مظهر جلال است.

• غلبه‌ی جمال یا جلال در برخی موجودات:

بر همین اساس، برخی موجودات بیشتر مظهر جمال‌اند و برخی بیشتر مظهر جلال. برای نمونه، حیوانات حلال‌گوشت، بسیاری از گیاهان خوراکی و دارویی، و نیز حیوانات اهلی، جنبه‌ی جمالی غالب دارند. در مقابل، حیوانات وحشی و حوادث تلخی مانند بیماری، زلزله، آتشفشان و بادهای مخرب، مظهر جلال‌اند؛ هرچند در همه‌ی آن‌ها نیز وجهی از جمال حضور دارد.

• ظهور متفاوت اسماء در عالم مجردات:

همین قاعده درباره‌ی مجردات نیز صادق است. برخی مجردات عقلی در عالم ماده مظهر محسوس ندارند، و برخی مجردات مثالی نیز در عالم ماده ظهور محسوس ندارند. از این رو، همه‌ی اسماء در همه‌ی مراتب به یک شکل ظاهر نمی‌شوند. برخی اسماء تنها ظهور غیبی دارند و برخی هم ظهور غیبی و هم ظهور محسوس.

• جایگاه انسان کامل:

در این میان، انسان کامل جایگاهی ممتاز دارد؛ زیرا در میان مخلوقات، اعتدال میان جلال و جمال را حفظ می‌کند. انسان کامل مظهر جلال و جمال است، اما با تعادل. برخلاف بسیاری از موجودات که در آن‌ها یکی از این دو جنبه غالب است، انسان کامل هر دو را در توازن دارد.

انسان کامل از جهت مقام نور عظمت، این اعتدال را به صورت تکوینی ایجاد می‌کند و از جهت سیر اختیاری و ارادی خود، همین تعادل را در نظام تشریع و احکام محقق می‌سازد. بنابراین، اعتدال در نظام تکوین و تشریع از مرتبه‌ی نور عظمت انسان کامل سرچشمه می‌گیرد.