نکات نوری و اسمائی حق در آیات و حوادث عالم

خلاصه محتوا:

این محتوا به تبیین حقیقت «نور» در نظام هستی بر اساس آیات قرآن و معارف اسماء الهی پرداخته می شود و نشان می‌دهد که تمام اشیاء و حوادث عالم، تجلی نور اسماء الهی هستند.  با استناد به آیهٔ «الله نور السماوات والارض» بیان می‌شود که نور موجود در اشیاء، نور ذات الهی نیست بلکه نور اسماء الهی است که از ذات حق سرچشمه گرفته و در مخلوقات ظهور یافته است. هر یک از اسماء الهی، نوری خاص دارند؛ مانند نور حیات، علم، قدرت، اراده، شنوایی و بینایی، و همهٔ این انوار در اشیاء جاری‌اند. اسماء الهی همگی ریشه در ذات حق دارند و از ذات، در ذات و برای ذات ظهور می‌کنند. این اسماء هم مبدأ ایجاد اشیاء هستند و هم مرجع بازگشت آن‌ها. همچنین هر اسم الهی نسبت به مظاهر خود نقش شفاعت دارد؛ به این معنا که هر مخلوق برای دریافت اثر خاصی، تحت شفاعت اسم متناسب با آن قرار می‌گیرد. در میان اسماء، «قیّوم» سلطان اسماء فعلی و «حی» سلطان اسماء ذاتی معرفی می‌شود؛ زیرا تمام افعال الهی به قیّومیت و تمام صفات ذاتی به حیات بازمی‌گردند. هر اسم الهی نسبت به مظاهر خود نوعی امامت، رهبری و پیش‌برندگی دارد و آثار اشیاء مستقیماً از اسماء الهی ناشی می‌شود. اسماء، عین رحمت الهی‌اند و قرآن با تعبیر «انظروا الی آثار رحمه الله» به مشاهدهٔ آثار اسماء در عالم دعوت می‌کند. هر اسم رحمت، رزق و لطفی الهی است؛ چه رزق مادی و چه رزق معنوی. علم، قدرت، حیات، ادراک و سایر کمالات اعطایی به انسان، همگی ارزاق و الطاف الهی‌اند. هر اسم، ربوبیتی خاص نسبت به مخلوقات اعمال می‌کند، در حالی که ربوبیت مطلق تنها از آنِ اسم جامع «الله» است. در نهایت، بیان می‌شود که در هر حادثه‌ای از حوادث عالم، اسمی خاص به‌عنوان سلطان و حاکم آن صحنه ظهور می‌یابد و آن حادثه برای نمایش همان اسم الهی شکل می‌گیرد. حوادث عالم صحنه‌هایی برای تجلی اسماء الهی‌اند تا از طریق آن‌ها، ذات حق شناخته شود؛ زیرا ذات الهی به‌خودی ‌خود ظهوری ندارد مگر از مسیر اسماء و تجلیات آن‌ها.

آغاز محتوا:

•  حقیقت نور و نسبت آن با اسماء الهی:

محور محتوا، تبیین نکات نوری و اسمائی بر اساس آیات قرآن کریم و ادعیه است. آنچه در اشیاء وجود دارد، نور است و این نور، نور اسماء الهی است. آیهٔ شریفهٔ «الله نور السماوات والارض» بیانگر آن است که تمام اشیاء عالم، از نور برخوردارند و این نور، نور حق است؛ اما نه به معنای ذات، بلکه به معنای تجلی اسماء الهی. نور خالقیت، نور حیات، نور اراده، نور قدرت، نور هدایت، نور شنوایی، نور بینایی و نور حکمت، همگی از اسماء الهی‌اند که در اشیاء ظهور یافته‌اند.

•  ریشهٔ اسماء الهی در ذات حق:

تمام اسماء الهی از ذات حق سرچشمه می‌گیرند. مبدأ همهٔ اسماء، ذات الهی است و اسماء نوری، ظهوراتی از ذات و برای ذات هستند. این اسماء به ‌واسطهٔ قوت ذات، از ذات صادر شده و ظهور پیدا می‌کنند. اسماء الهی هم مبدأ ایجاد اشیاء هستند و هم نقش تدبیر و ادارهٔ آن‌ها را بر عهده دارند. بنابراین، اسماء هم مبدئیت دارند و هم مرجعیت؛ یعنی اشیاء از اسماء نشئت می‌گیرند و در نهایت نیز به اسماء بازمی‌گردند.

•  شفاعت اسماء نسبت به مخلوقات: 

هر یک از اسماء الهی نسبت به مظاهر خود نقش شفاعت دارند. اسم رازق شفیع می‌شود تا رزق عطا گردد، اسم خالق شفیع می‌شود تا انسان آفریده شود، اسم شافی شفاعت می‌کند تا شفا حاصل گردد و اسم حی شفیع می‌شود تا حیات بخشیده شود. همهٔ اسماء الهی، به‌ویژه اسماء فعلی، در این معنا شفیع مخلوقات هستند.

•  جایگاه اسم «قیّوم» و «حی» در میان اسماء:

تمام اسماء فعلی الهی به اسم «قیّوم» بازمی‌گردند؛ مانند خالقیت، رازقیت، شفا دادن، ابداع و اعاده. قیّوم به معنای قائم به ذات و قیام‌بخش مخلوقات است و از این جهت، سلطان اسماء فعلی به شمار می‌آید. در مقابل، اسم «حی» سلطان اسماء ذاتی است؛ زیرا اگر حیات نباشد، علم، قدرت، اراده، شنوایی و بینایی تحقق نخواهد یافت و حتی قیّومیت نیز بدون حیات معنا ندارد. بنابراین، همهٔ اسماء ذاتی از حی سرچشمه می‌گیرند و به آن بازمی‌گردند و ترکیب این دو اسم، نقشی اساسی در نظام اسمائی عالم دارد.

• امامت و پیش‌برندگی اسماء در مظاهر:

هر اسم الهی نسبت به مظاهر خود، نقش امامت، رهبری و پیش‌برندگی دارد. همان‌گونه که در نظام انسانی امام و شیخ نقش هدایت را ایفا می‌کند، در عالم هستی نیز هر اسم الهی مظاهر خود را رهبری می‌کند. آثار موجود در اشیاء، همگی ناشی از اسماء الهی هستند و هر اسم، جلوه‌ای از نور حق و رحمتی از ناحیهٔ خداوند است.

• اسماء الهی به‌عنوان رحمت:

قرآن کریم می‌فرماید: «فانظروا الی آثار رحمه الله». مراد از آثار رحمت، همان آثار اسماء الهی است. هر اسم الهی رحمتی خاص از ناحیهٔ حق است؛ رازق رحمتی است، قدرت رحمتی است، شفا دادن رحمتی است، دیدن، شنیدن، ادراک، تخیل و تعقل، همگی رحمت‌های الهی‌اند که به مخلوقات اعطا می‌شوند. آیهٔ «کتب علی نفسه الرحمه» نیز نشان می‌دهد که تمام اسماء الهی بر مدار رحمت قرار دارند.

• ربوبیت اسماء و ربوبیت مطلقهٔ الله:

هر اسم الهی متناسب با اقتضای خود، ربوبیتی خاص نسبت به مخلوقات اعمال می‌کند. خداوند با اسم رازق نوعی ربوبیت، با اسم خالق نوعی ربوبیت و با اسم هادی نوعی ربوبیت اعمال می‌کند. اما ربوبیت مطلق تنها از آنِ اسم جامع «الله» است؛ چنان‌که در آیهٔ «الحمد لله رب العالمین» بیان شده است. همهٔ ربوبیت‌های جزئی به ربوبیت مطلقهٔ الله بازمی‌گردند و از آن سرچشمه می‌گیرند.

•  اسماء الهی به‌عنوان رزق معنوی: 

هر یک از اسماء الهی، رزقی از ناحیهٔ حق هستند. رزق الهی تنها مادی نیست، بلکه بخش عظیمی از آن رزق معنوی و غیبی است. اسماء الهی ارزاق معنوی‌اند که به مخلوقات عطا می‌شوند و خداوند از طریق اعطای اسماء، به انسان رزق معنوی می‌بخشد.

•  اسماء الهی به‌عنوان لطف:

همهٔ اسماء الهی، جلوه‌هایی از لطف خداوند هستند؛ چنان‌که در آیهٔ «إنّ الله لطیف خبیر» آمده است. حیات، علم، قدرت، ادراک و بینایی، همگی الطاف الهی‌اند که از ناحیهٔ حق به انسان داده شده‌اند و هر اسم، لطفی خاص را در عالم تحقق می‌بخشد.

•  اقتضای ذاتی اسماء و آثار آن‌ها:

هر اسم الهی بر اساس اقتضای ذاتی خود اثر خاصی دارد. ساقی عطش را برطرف می‌کند، مطعم سیرکننده است، هادی راه را نشان می‌دهد، سمیع باعث شنیدن می‌شود، بصیر بینایی می‌بخشد، دافع دفع خطر می‌کند و رافع خطر را برمی‌دارد. به همین جهت، تکرار و توجه به هر اسم، آثار خاص همان اسم را در عالم و در انسان ظاهر می‌سازد.

•  حوادث عالم، صحنهٔ ظهور اسماء الهی:

در هر حادثه‌ای از حوادث عالم، اسمی خاص به‌عنوان سلطان، حاکم و امام آن حادثه حکومت می‌کند. آن حادثه برای نمایش و تجلی همان اسم الهی پدید می‌آید. خداوند در دل صحنه‌ها و وقایع، اسماء خود را آشکار می‌سازد تا شناخته شود. ذات الهی به‌خودی‌ خود ظهور ندارد، بلکه از طریق اسماء و تجلیات اسمائی ظهور می‌کند و حوادث عالم، ابزار و صحنهٔ این ظهور اسمائی هستند.