مزاج ، خوراک و خلق

خلاصه محتوا:

این محتوا به تبیین پیوند عمیق میان مزاج، خوراک، خلق و سیمای موجودات می‌پردازد و نشان می‌دهد که تمام موجودات  انسان، حیوان و گیاه بر اساس ساختار مادی، طبع و مزاج‌ خود نوع خاصی از غذا را طلب می‌کنند. هر شیء در عالم پنج ویژگی بنیادی دارد: مزاج، طبع، استعداد، خاصیت و خلق؛ و این پنج ویژگی با هم ساختار و شاکلهٔ آن موجود را می‌سازند.

بر اساس این منطق، تفاوت مزاج سبب تفاوت در نوع غذا، کیفیت غذا، خلقیات، استعدادها، چهره و حتی صوت موجودات می‌شود. برای مثال، شتر به دلیل طبع گرم و خشک خود غذاهای خشن و کم‌آب می‌خورد، در حالی که بز به علت طبع سرد و لطیف، خوراک لطیف‌تر را طلب می‌کند. بنابراین حتی تفاوت در چهره، زیبایی یا زشتی حیوانات و نیز ویژگی‌های صوتی آنها ناشی از نوع غذا و مزاج آنان است.

غذا نه تنها در جسم اثر می‌گذارد، بلکه در خلق، ادراکات و ملکات روحی نیز تأثیر مستقیم دارد. بدین معنا که مزاج بدنی، مزاج روحی را نیز شکل می‌دهد و در نتیجه نوع میل‌ها، ادراکات، علایق معرفتی و ذوق‌های معنوی انسان نیز تابع مزاج اوست. به همین جهت است که افراد مختلف گرایش‌های متفاوتی در عبادت، مطالعهٔ علوم، توجه به عرفان، حکمت، اخلاق یا تفسیر پیدا می‌کنند. مزاج‌های معتدل‌تر نیز توانایی جمع‌کردن میل‌ها و معارف متنوع‌تری را دارند.

در پایان نتیجه گرفته می‌شود که مزاج نه تنها ساختار جسمی موجودات را شکل می‌دهد، بلکه شاکلهٔ روحی و رفتاری آنها را نیز می‌سازد. تفاوت خلقیات، علایق، ادراکات، ملکات و حتی چهرهٔ موجودات، همگی از تفاوت مزاج‌ها و نوع غذای آنان ناشی می‌شود.

آغاز محتوا:

• نقش مزاج در نوع خوراک و ساختار موجودات:

هر موجود طبیعی، متناسب با طبیعت و مزاج خود، نوع خاصی از خوراک را طلب می‌کند. هر گیاه، هر حیوان، هر درخت، هر داروی گیاهی یا غیرگیاهی، طبیعت و مزاج خاص خود را دارد و مزاج بدن موجودات از همین مادیت و ساختار مادی شکل می‌گیرد. همان‌گونه که استعداد هر شیء نیز از ساختار مادی آن پدید می‌آید. هر شیء دارای پنج ویژگی است: 

1. مزاج 

2. طبع 

3. استعداد 

4. خاصیت 

5. خلق 

و ساختار شاکلهٔ شیء از همین ویژگی‌ها ساخته می‌شود.

• تفاوت مزاج حیوانات و تأثیر آن بر خوراک:

از آنجا که مزاج بدن‌ها متفاوت است، حیوانات و گیاهان نیز متفاوت هستند؛ و با تفاوت مزاج، میل و گرایش آنها به خوراک‌هایی خاص نیز متفاوت می‌شود. برای مثال: 

– شتر که طبع گرم و خشک دارد، خار می‌خورد، تحمل تشنگی طولانی دارد و آب کمی می‌نوشد. 

– بز که طبیعت سرد و لطیف دارد، علف‌های ظریف را طلب می‌کند و خار نمی‌خورد.

بنابراین شیر بز که تابع مزاج آن است سرد و خنک است، در حالی که شیر شتر گرم و متمایل به خشکی یا رطوبت است. همین تفاوت در مزاج باعث می‌شود که گوشت شتر گرم و آتشین باشد، اما گوشت بز سرد و خنک. پس هر حیوان خوراکی متناسب با مزاج خود مصرف می‌کند.

• مزاج گیاهان و تفاوت در جذب مواد:

غذا و خوراک هر گیاه تابع بافت، ماده و مزاج آن است. درختان مختلف مزاج‌های مختلفی دارند، بنابراین املاح متفاوتی از خاک جذب می‌کنند. همین امر در حیوانات نیز وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که پرندگان، درندگان، چرندگان، خزندگان و دوزیستان هر یک خوراک‌های متفاوتی دارند، زیرا مزاج آنها متفاوت است.

• تأثیر غذا بر چهره، خلق و ساختار موجودات:

حتی حیواناتی که غذاهای کثیف‌تر و ناپاک‌تری مصرف می‌کنند، چهره‌های زشت‌تری دارند؛ هر چه غذا پاک‌تر باشد، چهره زیباتر می‌شود. علت این امر آن است که غذا پس از ورود به بدن موجود پالایش و صورت‌بندی می‌شود و در چهره و سیمای او ظاهر می‌گردد. بنابراین:

– غذا در سیماسازی مؤثر است. 

– هر غذایی خلقی دارد. 

– خلق و سیما از جنس همان غذایی است که مصرف می‌شود. 

بنابراین زیبایی یا زشتی چهرهٔ موجودات، چه انسان، چه حیوان و چه گیاه، به غذا و خلق و مزاج آنها وابسته است.

•  تفاوت نیازهای گیاهان به آب، هوا، نور و املاح:

گیاهان به دلیل تفاوت در بافت، مزاج، استعداد و میوه‌ای که تولید می‌کنند، در میزان مصرف آب، هوا، حرارت، نور و املاح خاک متفاوت هستند. همین تفاوت‌های ورودی، تفاوت در خوراک گیاهی را پدید می‌آورد.

• مزاج حیوانات حلال گوشت و حرام گوشت:

حیوانات حلال گوشت عمدتاً گیاه ‌خوارند، در حالی که بسیاری از حیوانات حرام گوشت مزاج گرم دارند. بنابراین قاعدهٔ کلی آن است که هر موجود بر اساس طبع خود خوراک را طلب می‌کند. انسان نیز به دلیل تفاوت در طبع، دارای میل‌های متفاوت غذایی و خلقی است.

• ارتباط میان صوت، چهره و مزاج حیوانات:

حیواناتی که صوت خشن و زمخت دارند غالباً مزاج گرم و خشک دارند؛ مانند گربه‌سانان. همچنین حیواناتی که چهرهٔ زمخت و خشن دارند، معمولاً مزاج گرم و تند دارند.

حیوانات همه‌چیزخوار نیز معمولاً چهره‌هایی زشت و مزاج‌های گرم و تند دارند. از نوع غذا می‌توان به مزاج، صوت و چهرهٔ حیوان پی برد. در مقابل، پرندگانی که سیما و خلق زیباتری دارند، معمولاً مزاج معتدل و خوراک لطیف‌تر دارند.

•  تأثیر غذا بر روح و ملکات انسان:

روح انسان از جسم اثر می‌پذیرد و بر آن اثر می‌گذارد. نوع غذا موجب ایجاد خلق و ملکاتی در انسان می‌شود که مربوط به روح است. بنابراین ارواح تحت تأثیر مزاج بدن قرار می‌گیرند. با تغییر مزاج، ادراکات حسی، خیالی، وهمی، عقلی و شهودی متفاوت می‌شود. حتی خواب‌ها نیز متناسب با مزاج تغییر می‌کنند.

• تأثیر مزاج بر میل‌های عبادی و معرفتی:

با تفاوت مزاج مادی، مزاج معنوی نیز متفاوت می‌شود. به همین جهت است که انسان‌ها:

– میل‌های متفاوتی در تفسیر، حکمت، عرفان، اخلاق، روایت، تاریخ و علوم مختلف دارند. 

– برخی به ذکر، دعا یا مناجات گرایش بیشتری پیدا می‌کنند. 

– برخی به شعر، برخی به حکمت مشاء، برخی به حکمت صدرایی یا عرفان ابن عربی میل پیدا می‌کنند. هر چه مزاج معتدل‌تر باشد، تنوع میل‌های معرفتی و ملکات روحی بیشتر است.

• نقش مزاج در شکل‌دهی شاکلهٔ وجودی انسان:

مزاج هم شکل جسم را می‌سازد و هم شاکلهٔ روح را پدید می‌آورد. تفاوت احوال، ادراکات، ملکات، ذوق‌های معنوی و میل‌های روحی همه از تفاوت مزاج‌ها ناشی می‌شود.