خلاصه:
در این محتوا طرحی جامع برای «شناخت مزاج، لطافت و اعتدال» در میوهها، سبزیجات و غذاها ارائه و نه کد و کلید اساسی که در تحلیل طبیعت خوراکها مؤثر است بیان می شود. هدف این است که با درک این کدها، بتوان غذاها را از حیث لطافت، اعتدال، جامعیت، میزان اثرگذاری بر بدن، و نسبت آنها با اعضای لطیف و رئیسه بدن مانند قلب و مغز، به درستی طبقه بندی کرد.
کد نخست بر یک معیار مهم استوار است: هر خوراکی که اثر درمانی آن در تجربه یا در روایات تأکید شده باشد، از «جامعیت» بیشتری برخوردار است و همین جامعیت نشانه لطافت و اعتدال بالاتر آن است. در کد دوم بیان میشود خوراکهایی که تقویت قلب و مغز را بر عهده دارند، به دلیل تأثیر بر لطیفترین اعضا، لطیفتر و معتدلترند. کد سوم به عناصر اصلی چون سدیم، پتاسیم، کلسیم و فسفر اشاره میکند که نقش بنیادین در کارکرد قلب و مغز دارند؛ بنابراین غذاهای غنی از این عناصر لطیفتر و جامعترند.
کد چهارم تکرار یا تأکید اهلبیت بر یک میوه یا غذا نشانه لطیفتر و معتدلتر بودن آن است. کد پنجم میگوید هر عضوی از بدن بر اساس ساختار مادی خود، غذاهایی خاص میطلبد (چشم ویتامین A، استخوان کلسیم، مغز فسفر و…). لطیفترین اعضا، لطیفترین غذاها را میطلبند. کد ششم بر همین نکته تأکید میکند اما از زاویه شناخت لطافت اعضای بدن؛ مهمترین دستگاه، دستگاه عصبی است و بنابراین لطیفترین خوراکها متناسب با آن هستند.
در بخش بعدی، پنج ویژگی هر غذا تحلیل میشود: طبع، خلق، استعداد، لطافت و ساختار (خلق مادّی). نسبت میان این پنج ویژگی، کلید فهم مزاج حقیقی اشیاء است. سپس کد هفتم بر میوههایی چون سیب، انجیر، زیتون و انار تأکید میکند که قرآن و روایات درباره آنها قسم و تکرار دارند؛ همچنین خرما و عسل. اینها لطیفترین و جامعترین خوراکها هستند و باید طبع و خلق و استعداد آنها دقیقاً بررسی شود.
کد هشتم اصل «لکل شیء سلطان» را مطرح میکند: همانگونه که عقل سلطان قوای انسانی است، در میان میوهها، سبزیجات و غذاها نیز سلطانهایی وجود دارد. شناخت سلطان هر گروه، راه دستیابی به لطافت و جامعیت آنها است. کد نهم بر زمان رسیدن میوهها تأکید میکند؛ هرچه زمان رسیدن طولانیتر باشد، جامعیت و لطافت بیشتر است. مثال خرما و گندم نشان میدهد که غذاهای اصلی بشر معمولاً دیررس، کامل و جامعاند. در پایان، تأکید میشود که این نه کد تنها مبانی اولیهاند و برای تکمیل شناخت مزاج، بررسیهای دقیقتری لازم است.
آغاز محتوا:
مقدمه:
در بحث مزاج لازم است که غذاها را بر اساس لطافت تقسیم و معیار لطافت غذاها را مشخص سازیم، و نیز معیار اعتدال غذاها، میوهها، نوشیدنیها و خوراکیها را تعیین کنیم. نکتهی دوم این است که غذاها، حبوبات، سبزیجات، سیفیجات، میوهها و نوشیدنیها را باید از جهت جامعیت خواص آنها ارزیابی کنیم و از طریق شناخت جامعیت، به یک قاعدهی روشن دست یابیم. سوم آنکه باید حبوبات، سبزیجات و میوههایی را که بر مغز و قلب اثر بیشتری دارند شناسایی کنیم و آنها را به عنوان کاملترین و جامعترین غذاها استخراج نماییم؛ زیرا این دو عضو، از کاملترین دستگاههای بدن انسان هستند. نکتهی چهارم آن است که از اثر درمانی غذاها، داروها، خوراکیها و میوهها باید به جامعیت آنها پی ببریم؛ یعنی از طریق تعدد خواصی که در آنها وجود دارد، به جامعیتشان دست یابیم. همچنین از زمان رسیدن میوهها میتوانیم به کاملتر بودن و جامعتر بودن خواص آنها پی ببریم. علاوه بر این، با شناخت دستگاههای مهم بدن همچون کبد، کلیه، قلب و ریه و توجه به نیازهای آنها، میتوانیم نوع غذای متناسب و نیز لطیفتر و معتدلتر بودن غذاها را تشخیص دهیم. همهی این مطالب باید تنظیم شود و ساختار روشنی بیابد.
- نقش اثر درمانی در کشف جامعیت و لطافت غذاها:
نکتهی اول آن است که هر جا اثر درمانی یک گیاه، میوه، دانه، سبزی یا خوراکی در احادیث، روایات یا تجربهی حسی مشاهده شد، باید متوجه جامعیت آن شد. یعنی انسان حکیم از اثر درمانی، جامعیت خواص آن را درمییابد. هر جا جامعیت بیشتر است، استعداد جامعیت نیز در آن وجود دارد؛ و هر جا استعداد جامعیت هست، لطافت و اعتدال نیز کاملتر است. این یکی از راههای شناخت اعتدال و لطافت مزاج گیاهان، میوهها، سبزیجات و سیفیجات است. عنوان «استعداد جامعیت» در اینجا بسیار مهم است.
- رابطهی تقویت اعضای رئیسه با لطافت و اعتدال غذاها:
دوم آنکه میوهها، سبزیجات، حبوبات و غذاهایی که اثر تقویتی دارند غیر از اثر درمانی بهویژه آنهایی که برای اعضای مهم بدن، خصوصاً قلب و مغز، اثر تقویتی دارند، از استعداد جامعیت بیشتری برخوردارند. هر چه تأثیر یک مادهی غذایی بر قلب و مغز بیشتر باشد، اعتدال و لطافت آن ماده نیز بیشتر است. دستگاههای کاملتر و لطیفتر بدن مانند مغز، قلب، کبد و کلیه، غذاهای بالاتر و کاملتری را طلب میکنند و این طلبِ اعضای لطیف، نشانهی لطافت و اعتدال غذاهاست.
- نقش عناصر بنیادی در تشخیص لطافت و اعتدال غذاها:
سومین نکته آن است که در عناصر طبیعت مشاهده میشود که سدیم و پتاسیم در تنظیم ضربان قلب و تقویت آن نقش اساسی دارند، و کلسیم و فسفر برای سلولهای مغزی ضروریاند. بنابراین هر جا سدیم، پتاسیم، کلسیم و فسفر بیشتر باشد، اثر آن ماده بر مغز و قلب بیشتر است و این نشان میدهد که آن ماده لطیفتر و معتدلتر است. این یک قاعدهی کلی در تشخیص جامعیت است.
- استفاده از روایات معصومین بهعنوان کد و قاعدهی شناخت مزاج:
چهارمین کد آن است که برای شناخت میوهها، سبزیجات، سیفیجات و حبوبات باید به اشارات ائمهی اطهار در روایات رجوع شود. سخنان آنان خود کد و کلید فهم قواعد اعتدال و لطافت است. هر جا در روایات دربارهی میوهای بیشتر تأکید شده است، نشانهی لطافت، اعتدال و جامعیت بیشتر آن است. پس سخنان معصومان باید بهعنوان قواعد کلی فهم مزاجها بهکار رود.
- نقش ساختار مادی اعضای بدن در تعیین اعتدال و لطافت غذاها:
پنجمین کد آن است که متناسب با بافت و ساختار مادی هر عضو، نوعی طلب و نیاز به میوهها، سبزیجات، حبوبات و غذاها وجود دارد. برای نمونه، استخوانها نیازمند کلسیماند، مغز نیازمند فسفر است، و چشم به ویتامین آ نیاز دارد. هر عضو متناسب با ساختار وجودی و کارکردش یک نوع طلب و نیاز ویژه دارد. شناخت این نیازها ما را به لطافت، اعتدال و جامعیت غذاها هدایت میکند. لطیفترین اعضای بدن مانند مغز، قلب، کبد و کلیه لطیفترین و معتدلترین غذاها را طلب میکنند. پس از شناخت ساختار و بافت اعضا، لطافت غذاها قابل کشف است.
- لطافت دستگاههای بدن و ارتباط آن با لطافت غذاها:
ششمین نکته آن است که خود اعضای بدن باید از جهت لطافت و کارکرد شناخته و درجهبندی شوند، همانگونه که غذاها از حیث لطافت ارزیابی میشوند. مهمترین دستگاه بدن انسان مغز است، سپس قلب، سپس کبد، کلیه و ریه. در این میان، سیستم عصبی لطیفترین دستگاه بدن است و لطیفترین خوراکها را طلب میکند. در مقابل، اعضایی مانند ناخن و مو که از کثیفترین اعضای بدناند، نازلترین غذاها را میپذیرند. بنابراین از لطافت اعضا میتوان لطافت میوهها و غذاها را شناخت.
- تعریف پنجگانهٔ ویژگیهای بنیادین در هر مادهٔ خوراکی:
چند موضوع در این بحث باید با یکدیگر معنا و نسبتشان روشن شود. در بحث مزاج، موضوعاتی داریم مانند استعداد، لطافت، اعتدال و خلق. هر میوه، هر غذا، هر دانه، هر سبزی، هر سیفی، هر خوراک و هر نوشیدنی بهعنوان آنچه غذای انسان است چند ویژگی دارد:
اول، طبع و مزاج دارد؛ سرد، خشک، تر، گرم، و مانند آن.
دوم، خلقی به همراه دارد؛ یعنی صفتی که از حیوان یا گیاه با خود حمل میکند.
سوم، در آن غذا استعداد و قابلیت خاصی وجود دارد که با دیگر اشیا متفاوت است.
چهارم، مادهٔ غذایی دارای ساختار و بافت مادی است؛ مانند هر دانه یا غذا که بافت خاصی دارد. این بافت و ساختار سبب پیدایش استعداد خاص در آن ماده میشود که میتوان آن را تجلی همان «خلق» دانست. پنجم، آن ماده دارای لطافت و اعتدال است.
پس هر شیء پنج ویژگی دارد: استعداد، لطافت، اعتدال، خلق و طبع. نسبت میان این پنج ویژگی بسیار مهم است.
- نمونهٔ بررسی پنجگانه در عنصر آب:
برای مثال: آب دارای ساختار مادی است ترکیب هیدروژن و اکسیژن و این ساختار همان بافت آن است. دوم آنکه آب دارای طبع است؛ مانند برودت و مزاج خنک. سوم، خلقی در آن وجود دارد؛ آب دارای خلق رحمت است و آتش دارای خلق قهر و غضب. چهارم، آب لطیف تر از خاک و سنگ است، و پنجم آنکه دارای استعداد خاصی است.
این پنج ویژگی در هر ماده وجود دارد و باید ارتباط میان آنها روشن شود: ارتباط استعداد با خلق چیست؟ ارتباط طبع هر شیء با استعداد آن چگونه است؟ ارتباط لطافت با استعداد چگونه است؟ هر یک از این پنج موضوع چه نسبتی با یکدیگر دارند؟ روشن شدن نسبت این پنج ویژگی سبب پیدایش مجموعهای از کدهای جدید و حقایق مهم در بحث مزاج میشود که باید به طور دقیق پژوهش شود.
- میوهها و خوراکهای تأکیدشده در دین بهعنوان کلید شناخت جامعیت:
کد هفتم آن است که در میوههایی چون سیب، انجیر، زیتون و انار که در آیات و روایات الهی مورد قسم یا تأکید قرار گرفتهاند؛ مانند «وَالتین وَ الزَیتون» و در غذاهایی چون خرما و عسل، باید طبع، خلق، استعداد و لطافت آنها استخراج شود. شریعت بر این مواد تأکید کرده است، و باید از این تأکید، قاعدههای مربوط به این پنج ویژگی را کشف کرد. این چهار میوه و دو غذای مهم، قطعاً از لطیفترین و جامعترین مواد غذایی هستند.
- اصل سلطنت در کشف لطافت و اعتدال غذاها:
هشتمین کد آن است که «برای هر چیزی سلطانی است». این اصل باید در بحث غذا بررسی شود. در قوای ادراکی حیوان، سلطان قوهٔ خیال است. در نفس نباتی، قوهٔ مُصَوِّر سلطان است. در ادراک انسانی، عقل سلطان است. در میلهای انسان نیز سلطان وجود دارد. در اعضای بدن، قلب سلطانِ اعضا است. در میوهها، سبزیجات، خوراکیها، نوشیدنیها و سایر مواد نیز سلطان وجود دارد.
در بحث مزاج باید سلطان میوهها، سلطان سبزیجات، سلطان حبوبات، سلطان خوراکیها و سلطان نوشیدنیها مشخص شود. از مفهوم «سلطان» میتوان لطافت، اعتدال و جامعیت را استخراج کرد. بنابراین یکی از کلیدهای مهم برای شناخت جامعیت و اعتدال، اصل سلطنت است.
- نقش زمان رسیدن در کشف جامعیت مواد خوراکی:
کد نهم آن است که میوهها، سبزیجات و سیفیجات باید از جهت زمان رسیدن بررسی شوند. هر مادهای که دیرتر میرسد و زمان بیشتری برای کامل شدن نیاز دارد، جامعتر، کاملتر، معتدلتر و لطیفتر است. برای مثال: خرما درختی است که ده سال طول میکشد تا شکل گیرد، سپس بار میدهد، و پس از آن شش ماه طول میکشد تا میوهٔ آن برسد. یا غلهای مانند گندم تقریباً ده ماه در زمین میماند تا تولید شود. غذاهای اصلی انسان که کاملتر و جامعتر هستند زمان رسیدن و پختگی طولانیتری دارند.
پس دورهٔ رسیدنِ طولانیتر، یکی از معیارهای تشخیص لطافت، اعتدال و جامعیت است.
- جمعبندی نهاییِ مباحث مربوط به کدهای نهگانه:
این نه کد، زمینههایی برای شناخت میوهها، غذاها و سبزیجاتی است که لطافت، اعتدال و جامعیت بیشتری دارند. البته کدهای دیگری نیز وجود دارد که نیازمند تحقیق و تتبع بسیار است.
