تبیین حضور و ظهور امام زمان (ع)

• نکته‌ای درباره حضور و ظهور امام زمان (ع):

در ارتباط با امام زمان (ع)، دو بحث حضور و ظهور مطرح می‌شود که در اینجا به‌اختصار درباره آن توضیح داده می‌شود.

• حضور امام:

حضور امام به معنای حضور روح امام است؛ یعنی تمام حقیقت وجود او که مساوی با وجود امام است. امام حاضر است؛ یعنی موجود است و با تمام حقیقت خود در عالم ماده حضور دارد. ازاین‌رو، حضور او امری قطعی و یقینی به شمار می‌آید.

امام، انسان کامل است و انسان کامل در هر کمال و در هر صفت اسمایی، در بالاترین مرتبه قرار دارد. بنابراین، او هم در مرتبه انسانیت کامل است و هم در مرتبه وجود. در بعد انسانی، امام کامل‌ترین مرتبه انسانیت را داراست؛ یعنی انسان مطلق، انسان کامل و انسان مُکَمِّل است. در بعد وجودی نیز کامل‌ترین مراتب وجود را داراست. همان‌گونه که در عالم، تشکیک در وجود و نیز تشکیک در ماهیت پذیرفته می‌شود، حقیقت امام نیز در مرتبه وجود و انسانیت دارای کمال تام است. تمامیت روح امام در همه‌جا حضور دارد و به چیزی مشروط یا مقید نیست؛ بنابراین، حضور امام نه به مکان خاصی محدود است و نه به شرایط ویژه‌ای وابسته.

• ظهور امام:

اما ظهور امام، یعنی تجلی تمثلی او و نیز تجلی تمثلی-تجسمی او، امری مشروط و مقید است. این مقید بودن به عوامل بیرونی و غیر از خود امام مربوط می‌شود؛ یعنی این‌که امام برای چه کسی ظاهر شود، برای چه کسی تمثل پیدا کند و برای چه کسی تجسم یابد. ازاین‌رو، ظهور امام وابسته به عوامل غیر از ذات اوست. امام هرجا که اراده کند، می‌تواند ظهور فردی و شخصی پیدا کند. این ظهور یا به‌صورت تجسم است، یعنی با بدن خارجی، یا به‌صورت تمثل است، یعنی با بدن مثالی. بنابراین، ظهور امام دارای درجات و مراتب است. در حالی که حضور امام درجه‌بردار نیست و همه‌جا به‌طور یکسان و با تمامیت ذات حاضر است، ظهور امام امری تشکیکی است؛ هم ظهور روح امام و هم ظهور صفات امام، دارای مراتب مختلف است. حتی ظهور در اصل ذات آن حضرت نیز مراتب و درجات دارد.

• مراتب ظهور:

ظهور امام مراحل گوناگونی دارد. یکی از مراحل آن، ظاهر شدن بدن اوست. مرحله‌ای دیگر، آشکار شدن قوت‌های معنوی او، یعنی قوت‌های ولایت امام است. همچنین ظاهر شدن علم امام، مرتبه‌ای از ظهور او به شمار می‌آید. ظاهر شدن رسالت امام نیز از مراتب ظهور محسوب می‌شود. در نهایت، ظاهر شدن حقیقت روح امام، عالی‌ترین درجه ظهور امام است.

افزون بر این، ظهور امام امری تدریجی است و به‌تدریج تحقق می‌یابد.